سینما حقیقت 11 آذر 1393 ساعت 11:45 http://www.irandocfest.ir/fa/news/528/سکوت-برمی-گزینم -------------------------------------------------- عنوان : من سکوت را برمی‌گزینم -------------------------------------------------- نقدی بر فیلم مستند « نگاه سکوت » ساخته جاشوا اوپنهایمر متن : آراز بارسقیان لازم نیست هر از چندی برای خودمان بیاییم و خصوصیات یک مستند را برشماریم تا به خودمان یادآوری کنیم که مستند باید چه باشد و چه نباشد. فیلم مستند هم به مانند هر فیلمی در هر ژانری که می خواهد باشد نوعی سفر شخصی یا حتی در مواردی غیر شخصی است. این سفر خواه می خواهد سفر فیلمسازی از زاویه دید سوم شخص باشد که آمده تا درباره ی سوژه مورد نظرش اطلاعات کسب کند باشد ، خواه می خواهد سفر یکی از شخصیت هایی باشد که فیلمساز او را در سفرش همراهی می کند ، فرقی ندارد. هر فیلم عین هر سفری، خوبی و بدی خودش را دارد و هر سفری همسفران و مصائب خودش را دنبال می کند. مصیبتی که فیلم "نگاه سکوت" با آن در سفرش مواجه می شود، شاید در نگاه اول دیر به ما برسد و کمی طول بکشد تا ما را با خودش همراه کند و مواجه، خُب دلیل واضحی هم دارد. سکوت اگر آوایی داشته باشد، که در این مستند حتماً دارد بسیار دیر به گوش ما می رسد. شاید این دیرکرد آوا به خاطر خود واقعیت تاریخی ای باشد که فیلم دنبال آن آمده است. نمی دانم در تاریخ چندین و چند مستند درباره ی وقایع وحشتناک سال 1967 اندونزی و ماجرای "رودخانه ی مار" ساخته شده، و چند کتاب نوشته شده و زاویه دید هر کدامشان چه بوده و چه می خواسته بگویند. ولی پس از تماشای فیلم "نگاه سکوت" شما می توانید با خودتان لحظه ای خلوت کنید و بگویید فیلمی را دیده اید از زاویه دید فیلمسازی مستقل که سعی دارد خودش را در دیدگان داغ دیده ای از آن جریان بگذارد و زاویه دید او را دنبال کند. داستان چیست؟ باور کنید توضیح لایه ی اولیه ی ماجرا، (یا همان داستان) چیزی نیست جز تاریخچه ای مختصر از فاجعه ای در دهه ی شصت. فاجعه ای انسانی در آن دوران که به کشته شدن یک میلیون "کمونیست" انجامید. این که باز مردمی غیر مستقیم توسط یک ایدئولوژی به نام سرمایه داری، مردمی دیگر را به طور مستقیم (به نام ایدئولوژی دیگری به نام کمونیسم) از بین برده اند ، خودش می تواند ایده ی جالبی باشد برای هر مستندی. تاریخ هم همین است. امریکایی ها با تشویق گروهی ازمردم اندونزی و قدرت دادن به آن ها خواستند آنجا را از دست کمونیست ها که در آن سال ها و دوران جنگ سرد مشغول گسترش ایدئو لوژی خودشان در سرتاسر دنیا بودند، در آورند. این خود عملی است که هیچ کدام از کشورهای مسلمان واقعی انجام نمی دهند و این باور غلط که احتمالاً از طرف عاملین امریکا بوده، سواستفاده ای بوده از عقاید مردم کشوری که پر است از منابعی برای تولید لاستیک که یکی از بزرگ ترین تجارت های کشور امریکا در خاور دور محسوب می شده است. ای کاش ولی فیلم در همین لایه ی اول باقی می ماند و عمیق تر نمی شد. ولی فیلم با نشان دادن داستان مردی که برادرش را در همان دوران از دست داده، مسیر متفاوت خودش را انتخاب می کند. سئوال امروزی ای که می شود در پی رخداد این واقعیت تاریخی کرد این است که آیا کسی از کرده ی خود پشیمان است؟ آیا کشتن زن و بچه و پیر و جوان، به شکل دسته جمعی در کنار رودخانه ی مار، کاری بوده که امروز کسانی که در آن دست داشته اند ازش پشیمان باشند؟ آیا نسل کشی مردمی به دست خود مردم همان کشور جایی برای پشیمانی باقی گذاشته است؟ این سئوالی است که فیلمساز و قهرمان اصلی اش آرام آرام و با شروع فیلم از خودشان، اطرافشان و در نهایت ما می پرسند. شروع فیلم با نشان دادن صحبت های قهرمانانه ی یکی از فرماندهان گروه های نظامی آن دوران است که مردم را می کشته. این فرمانده مدام از رشادت های خودش تعریف می کند، آواز می خواند (آواز خوان خوبی هم هست) و امروز کنار همسرش زندگی خوبی دارد. او تعریف می کند چگونه زن های بی گناه را تکه تکه می کرده، مردان را خفه می کرده و بچه ها را می کشته. این ها را همگی به شکلی بسیار راحت و بی خیال می گوید، انگار هیچ اتفاقی نیافتاده. بعد دو نفر دیگر را می بینیم. آن ها مسئول بردن زندانی ها کنار رودخانه بودند. دو رفیق قدیمی که شغلشان آدم کشی بوده. این ها هم که برادر قهرمان فیلم مستقیم به دست شان از بین رفته هم نادم نیستند. بعد همین طوری سلسله مراتبی می رویم تا به خود ژنرال اصلی می رسیم، او هم پشیمان نیست. آن ها همه کار خود را درست می دانند. حتی عموی قهرمان، که زندانی برادرزاده ی خود بوده هم فکر می کرده کارش درست است. این سفر، در این نگاه سکوت با قهرمان اصلی فیلم، می تواند تجربه ی تکان دهنده ای از تاریخ، رفتار انسان با انسان، عمو با برادرزاده، بالا دست با زیردست باشد.