سینما حقیقت 23 آذر 1396 ساعت 12:12 http://www.irandocfest.ir/fa/review/3211/نقدی-فیلم-مستند-پارک-ملی-سیاه-کوه-ساخته-محسن-عباسی-سرچشمه -------------------------------------------------- عنوان : نقدی بر فیلم مستند « فیلم پارک ملی سیاه کوه » ساخته محسن عباسی سرچشمه -------------------------------------------------- متن : کشور ما ایران به لحاظ ویژگیهای زیست محیطی شرایط منحصر به فردی دارد. پهنای وسیع آن از طرفی آب و هوایی چهارفصل و مناسب جهت زیست انواع گونههای گیاهی و حیوانی را رقم زده است و از طرف دیگر کار شناخت را دشوار میکند. از این رو کار مستندسازانی که در زمینه محیط زیست فعالیت میکنند اهمیت ویژهای پیدا میکند. اهمیت دیگر کار ایشان به ویژه برای کسانی است که دلواپس مسائل زیست محیطی کشورمان هستند. طی چند دهه اخیر کشور ما دچار انواع مشکلات زیست محیطی ناشی از خشکسالی و انواع مداخلات نابجای انسانی شده است. بنابراین چه به ایران شناسی علاقهمند باشید و چه نگران و یا فعال مسائل زیست محیطی باشید فیلم "پارک ملی سیاهکوه"، ساخته محسن عباسی سرچشمه تا اندازه زیادی رضایت شما را جلب میکند. چرا که هرچند به نظر میرسد این فیلم در پی معرفی یکی از پهنههای باشکوه سرزمینمان در دل کویر باشد اما با هوشمندی محسن عباسی فیلم حاوی نگاه انتقادی نیز هست و از این حیث نمی توان آن را در زمره فیلم های صرفا مشاهده گر برشمرد. منطقه سیاهکوه در مجاورت یکی از وسیع ترین عرصههای بیابانی کشور قرار گرفته است. اکوسیستمهای متنوعی نظیر بیابان، استپ و نمکزارهای این عرصه را میتوان در تصاویر هوایی فوقالعاده این فیلم دید و از آن لذت برد. این منطقه در سال 1380 به عنوان منطقه حفاظت شده اعلام و بخشی از آن طی مصوبه شماره 293 شورای عالی محیط زیست در سال 1386 بعنوان "پارک ملی سیاه کوه" به مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست پیوست که این فیلم نیز اختصاصا به همین محدوده پرداخته است. این پارک با مساحتی بیش از 80 هزار هکتار در محدوده بین استان های یزد و اصفهان واقع شده است. بخشهای جنوبی این منطقه از نظر تقسیمات سیاسی کشوری در استان یزد و بخشهای شمالی آن در استان اصفهان قرار دارد. پارک ملی سیاهکوه یکی از بکرترین پارک های ملی کشور بشمار میرود و با وجود ده ها گونه نادر جانوری و گیاهی از جمله ناشناخته ترین مناطق حفاظت شده دنیا است که با تلاش ستودنی فیلم ساز به بسیاری از این گونهها، با ویژگی های منحصربه فرد زیستیشان در فیلم پرداخته شده است. برای مثال به کلها(از خانواده بزها) میتوان اشاره کرد که با آن نبردهای سهمگینشان جهت تصاحب جنس ماده به شهرت رسیدهاند. یوزپلنگهای آسیایی نیز که هر از چندگاهی در دل سیاهکوه دیده شدهاند، گربهسان بسیار زیبایی به نام گربهشنی، گونه های مختلف مارسانان، دم تیغی ایرانی و برخی حیوانات شبرو از جمله گونههایی هستند که تصاویرشان با زحمت فراوان فیلمساز و تیم همکارش به ثبت رسیده است. زمین به مثابه زیستگاه مشترک انسان، حیوانات و گیاهان همواره موجب شده است که رابطه انسان با محیط زیست (هرچند بکر ودور از دسترس) به طرق مختلف برقرار و ناگسستنی باشد. بر این اساس پارک ملی سیاهکوه هم از این قاعده مستثنی نیست. در سکانسی بقایای یک پل قدیمی به نام حوض ابریشم را میبینیم که یادگار گذر کاروانان از منطقه سیاه کوه بوده است. متعاقبا در سکانسی دیگر جاده اردکان چوپانان را میبینیم که نشانی دیگر از اهمیت همیشگی این منطقه به مثابه گذرگاهی انسانی از گذشته تا به امروز بوده است. اما صرف گذرگاه بودن به معنای عبور بی تاثیر انسان بر محیط پیرامونش نیست. این تاثیرات قطعا انواع متفاوتی دارند. برای مثال از طرفی محیط بانان با مدیریت منابع آبی در آب انبارها در فصل های گرم و حتی گاهی توزیع دستی علوفه مداخله آگاهانه در بهبود شرایط زیستی گونههای مختلف منطقه دارند و از طرفی دیگر برخی مستقیما دست در تخریب دارند. همانطور که در خلال گفتار فیلم متوجه میشویم برخی گونهها نظیر یوزپلنگ ایرانی ظاهرا منقرض شدهاند و سال هاست گزارشی مبنی بر وجودشان ثبت نشده است. همچنین گونههای دیگری همچون بالابان(از شاهین سانان) که توسط سودجویان جهت فروش به کشورهای حاشیه خلیج فارس شکار میشوند در معرض خطر انقراض قرار گرفتهاند. ضعفهای قانونی نیز مزید بر علت بروز چنین حوادثی هستند. برای مثال معدنی بسیار قدیمی در دل سیاهکوه و در محدوده سبزه چاه قرار دارد که چند بار در سال معدن کاران به بهانه مجوزهای قدیمی بهرهبرداری به آنجا آمده و ضمن ایجاد آلودگیهای زیست محیط دست به شکار غیر قانونی نیز میزنند. به طور کلی نگاه تیز بین فیلم ساز زمینه آشنایی نسبتا دقیقی از پارک ملی سیاهکوه و نیز مسائل مرتبط با آن را برای مخاطباناش فراهم کرده است. مسائلی نظیر ویژگیهای زیستی انواع گونهها، ارتباطشان با زمین و آب و نیز تاثیر عوامل انسانی در زیست این جانوران همه و همه مسائلی هستند که در فیلم به آنها پرداخته شده است. از این حیث این فیلم را میتوان فیلمی موفق در حیطه مستندهای زیست محیطی دانست. میعاد نوحه خوان