سینما حقیقت 25 آذر 1394 ساعت 12:53 http://www.irandocfest.ir/fa/news/1519/فیلم-نامه-مستند-لحظه-بنویسید -------------------------------------------------- کارگاه آموزشی «مستند بدون فیلم‌نامه» سیف‌الله صمدیان در پنج سکانس؛ عنوان : فیلم‌نامه‌ مستند را در لحظه بنویسید -------------------------------------------------- تنور دومین روز از کارگاه‌های آموزشی نهمین جشنواره‌ی فیلم مستند ایران هم مثل تنور خود جشنواره گرم بود. این کارگاه به مبحث «مستند بدون فیلم‌نامه» اختصاص داشت. متن : به گزارش روابط عمومی جشنواره بین المللی سینماحقیقت، راهروهای فرهنگستان هنر از سی دقیقه مانده به آغاز کارگاه، پر از افراد مشتاقی بود که برای شنیدن صحبت های یکی از کارکشته های سینمای مستند آمده بودند. شرکت کنندگان در این کارگاه که در روز سرد و بارانی تهران برگزار می شد، پای صحبت ها، خاطرات و تجربیات شیرین سیف الله صمدیان نشستند. این کارگاه با کارگاه های روز قبل تفاوت هایی هم داشت. از جمله این که این عکاس، تصویربردار و فیلم ساز برجسته ی حوزه سینمای مستند و تجربی، به جای طرح مباحث آموزشی صرف، به بیان نکات و جزییات جذابی درباره ی جهان بینی هنرمندانه از طریق نشان دادن فیلم های تجربی و بازگو کردن خاطراتش از حضور در جشنواره ها و مسترکلاس های مختلف در سراسر دنیا پرداخت. این شیوه ی استفاده شده توسط او، هم با موضوع کارگاه قرابت داشت و هم دور بودنش از کلیشه های رایج در این کارگاه ها، فضای گرم و مبتنی بر تعاملی در سالن آمفی تئاتر فرهنگسرای هنر ایجاد کرد. فضایی که باعث شد هنرجوها هم با احساس راحتی بیشتری به ابراز نظر بپردازند و جو گرم کارگاه، سردی هوای تهران را بی اثر کند. صمدیان در این کارگاه بعد از مطرح کردن تاریخچه ی مختصری در مورد تاریخ هنر و تصویر و اشاره به آثار بزرگ عکاسان مختلف، بحث در مورد موضوع اصلی کارگاه را با ذکر نقل قول هایی از کارگردان های بزرگ سینما در ورک شاپ های جانبی جشنواره ی کن آغاز کرد. صمدیان با هوشمندی قصد داشت با ذکر این نقل قول ها توجه حاضران را به اهمیت مفهوم نگاه به دنیای اطراف جلب کند. ترفندی که کارساز هم بود و بحث را از شکل تئوریک صرف خارج می کرد. او در همین راستا گریزی به سینمای عباس کیارستمی و اهمیت کار و جایگاه او در سینمای دنیا زد و او را سینماگری دانست که با وجود چند دهه سابقه ی درخشان، هنوز مشغول بازیگوشی و تجربه کردن در گوشه و کنار سینماست. ۱/اگر بتوانید لذت خوردن یک سیب را در یک فیلم سه دقیقه ای به من نشان بدهید، هنرمند هستید صمدیان این نقل قول اسکورسیزی را مقدمه ای قرار داد برای ورود جدی تر به بحث اهمیت نگاه در سینمای مستند تجربی. این فیلم ساز باتجربه و توانا، به شرکت کنندگان توصیه کرد بین نگاه کردن و دیدن تفاوت قائل شوند. از دید او هنر اصلی یک انسان دیدن است: برای وسعت و عمق بخشیدن به توانایی این نوع فیلمسازی، فقط نگاه کردن به اطراف کافی نیست، باید توانایی دیدن و ادارک فضای اطراف را داشت. ۲/صمدیان صحبت هایش در مورد اهمیت نگاه را این گونه ادامه داد: قوی ترین سناریست جهان، خود جهان است. از همین رو موضوعات بسیار زیادی را می توان از طریق دوربین ثبت کرد، منتها شرط ثبت هنرمندانه این وقایع به شکلی دراماتیک مرهون وجود نگاه هنرمندانه است. همراه دیرینه ی عباس کیارستمی شرط لازم برای دیدن را داشتن وجودی خالص دانست و داشتن نگاه هنرمندانه را مشروط به اتکا به مفهوم خود خواند. ۳/نمایش دو تریلوژی، شامل سه فیلم یک دقیقه ای با موضوع درخت و باد کار بعدی صمدیان برای بهتر جا انداختن موضوعات مورد بحث بود. او در این فیلم ها بدون استفاده از تجهیزات سینمایی خاص و تنها با نشان دادن چند تصویر به باد و درخت پرداخته بود. مدیر موسسه ی تصویر در فیلم سه اپیزودی درخت، درخت را از سه زاویه ی رابطه اش با جهان صنعتی، رابطه اش با انسان و رابطه اش با خود طبیعت به تصویر کشیده بود. او بعد از اتمام فیلم، نمایش آثار این چنینی در این کارگاه را تلاش برای جا انداختن بهتر اهمیت نگاه در سینمای تک نفره و انفرادی خواند. او صحبت هایش در این باره را با ذکر یک جمله کلیدی که شاید بتوان آن را عصاره ی این کارگاه دانست، ادامه داد: مستندهای من فیلم نامه دارد، ولی این فیلم نامه در لحظه نوشته می شود. باید در صحنه حضور داشت و با چشمان باز صحنه ها را شکار کرد. استفاده حداقلی از تجهیزات سر صحنه ی فیلم برداری، به دست نخوردگی فضا کمک می کند و روایت صادقانه تری از موضوع به بیننده می دهد. صمدیان تکنولوژی دیجیتال را موهبتی برای این نوع فیلم سازی دانست و به هنرجویان این کارگاه توصیه کرد در این نوع سینما خیلی در قید و بند وسواس به خرج دادن در انتخاب دوربین نباشند و هر کجا که موضوع جذابی یافتند، با استفاده از دم دستی ترین وسایل آن را ثبت کنند. او در عین حال از هنرجویان خواست به مدت زمان فیلم توجه نکنند و هدف شان گذر از ساخت فیلم های کوتاه و تجربی به امید ساخت فیلم بلند نباشد. ۴ / نمایش فیلم نیمه بلند پنج داستان کوتاه ساخته ی خود صمدیان، بخش بعدی این کارگاه بود. این فیلم با انتقاد یکی از حاضران روبرو شد. شخص منتقد اعتقاد داشت نگاه صمدیان در این فیلم ها نوعی نگاه لوکس است و با صحبت های قبلی او در تعارض. صمدیان با خوشرویی وجود سلایق مختلف را طبیعی خواند و با حوصله به انتقادهای شرکت کننده ی منتقد پاسخ داد. او درباره ی تک تک نماهای فیلم، ایده های پشت آن و چرایی انتخاب این نماها توضیح داد و از حاضران خواست در مورد جلسه زود قضاوت نکنند و برای قضاوت کردن تا انتهای این کارگاه صبر کنند. ۵/در بخش دوم این کارگاه صمدیان کمتر صحبت کرد و بیشترین زمان را به پخش آن دسته از آثارش که به موضوع مستند بدون فیلم نامه نزدیک بود اختصاص داد. فیلم هایی که بیشتر حاصل زمان بندی خوب کارگردان، حضور به موقعش در صحنه ها و شکار لحظه های به ظاهر ساده ای بود که قرار گرفتن آنها در کنار هم، یک کلِ معنادار را بنا می کرد. او قبل از شروع هر فیلم به دادن توضیحات کوتاهی در مورد مضمون فیلم و چگونگی فراهم شدن زمینه برای ساخت آن بسنده می کرد تا توجه مخاطب بیشتر روی یافتن مصادیق صحبت هایش در بخش اول کارگاه در هر فیلم متمرکز شود. ضمن این که در هر فرصتی به تاکید بر اهمیت نگاه به هر موضوع و نوع حضور در هر فضا تاکید می کرد. نگاه طنازانه ی جاری در اکثر آثار صمدیان، گرمای فضا را به اوج رسانده بود، جوری که اثر خستگی در چهره ی کمتر کسی به چشم می خورد. با این حال این تجربه ی لذت بخش با پاسخ دادن به پرسش های شرکت کنندگان در مورد فیلم های به نمایش درآمده و موضوع کارگاه و جمع بندی موضوعات مطرح شده، به پایان رسید و هنرجویان با رضایت سالن را به سمت خیابان های شلوغ تهران ترک کردند. این گزارش در چهارمین شماره از نشریه روزانه نهمین جشنواره سینماحقیقت منتشر شده است.